Мемлекет басшысы әрбір шешім мен жобаның тиімділігін мемлекетке пайдасы бойынша бағалау қажеттігін атап өтті. Экономиканың өсуі өздігінен соңғы мақсат саналмайды — маңыздысы, оның азаматтардың табысы мен әл-ауқатына қалай әсер ететіндігі.
Үкіметтің басымдықтары
2026 жылы үкімет халықтың нақты табысын арттыруды экономикалық саясаттың негізгі міндеттерінің бірі етіп қойды. Премьер-министр Олжас Бектенов азаматтардың табысы экономикадан баяу өсіп отырғанын айтып, жалақыны көтеру, жұмыс орындарын құру және кәсіпкерлікті дамыту шараларын әзірлеу керектігін мәлімдеді.
Сонымен қатар 2026–2028 жылдарға арналған макроэкономикалық тұрақтандыру және халықтың әл-ауқатын арттыру бағдарламасы іске асырылуда. Жыл басынан бастап әлеуметтік төлемдер мен зейнетақылар көтерілді.
Ресми өлшемдер
ЭЫДҰ әдістемесі бойынша орта тапқа елдің медианалық табысының 75%-ынан 200%-ына дейінгі табысы бар адамдар жатады. 2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанда медианалық жалақы 331,5 мың теңгені құрады. Осылайша, формальды түрде орта тапқа айына шамамен 250-ден 660 мың теңгеге дейінгі табысы бар қызметкерлерді жатқызуға болады.
Экономист Эльдар Шамсутдинов статистиканың отбасының нақты тұрақтылығын көрсетпейтінін айтады. Ол орта тапты табыстың бір бөлігін жоғалтқанда әдеттегі өмір сүру деңгейін сақтау, тұрғын үй, медицина, білім беру шығындарын өтеу және қаржылық қор жасау қабілеті бойынша бағалауды ұсынады.
Қалалардағы өмір сүру құны
500 мың теңге табыс лайықты көрінгенімен, Алматы немесе Астанадағы бір балалы отбасының шығындары жиі айына миллион теңгеден асады. Бұл сомаға ипотека немесе жалдау ақысы, азық-түлік, көлік, білім беру және медицина кіреді.
Сарапшының бағалауынша, қаржылық тұрақтылықтың ең төменгі деңгейі бір ересек адамға шамамен 700–900 мың теңгеден басталады. Ірі қаладағы балалы отбасы үшін тұрақты орта тапқа жататын үй шаруашылығының жалпы табысы айына 1,5-тен 2,2 млн теңгеге дейін болуы қажет.
Халықаралық салыстырулар
АҚШ-та орта таптың айлық табыс деңгейі шамамен 4500 долларды, Швейцарияда — 7000 доллардан астамды, Катарда — 4000 доллардан астамды құрайды. Қазақстанда орташа номиналды жалақы шамамен 817 долларды құрайды — бұл Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанмен салыстырғанда жоғары.
Сонымен қатар Қазақстанда өмір сүру құны да жоғары. Сарапшы доллармен тікелей салыстыру шығындар мен жеке меншіктегі тұрғын үй үлесінің айырмашылығына байланысты әрқашан дұрыс бола бермейтінін атап өтеді.
Өзін-өзі бағалау және шындық
Сауалнамалар бойынша қазақстандықтардың 60%-ға дейіні өздерін орта тапқа жатқызады. Адамдар өздерін статистикамен емес, жақын ортасымен салыстырады. Әдеттегі тұтыну деңгейіне сәйкес келуге ұмтылу жиі қарыз жүктемесінің өсуіне әкеледі.
Ресми жалақыдан басқа көптеген адамдар қосымша жұмыстан, жалдаудан және отбасылық бизнестен табыс алады. Орталық Азияда отбасылық қолдау институты сақталады, ол да статистикада көрінбейді.
Орта таптың қазіргі өлшемдері табыс сомасынан білім, емделу, демалыс шығындарын өтеу және артық қарыз жүктемесіз жинақ қалыптастыру қабілетіне қарай жылжып келеді.