Ғылым және жоғары білім министрлігі алдағы бес жылға кадр қажеттілігін есептеді. 883 295 маманның 529 977-і, яғни 60%-ы инженерлер болады. Тағы 185 491 орын, немесе 21%-ы педагогтарға арналады. Қалған 19%-ы қызмет көрсету саласына, гуманитарлық ғылымдарға, бизнес пен өнерге тиесілі.
Гранттар қайда бағытталады
Мемлекеттік гранттардың көп бөлігі инженерлер мен ауыл шаруашылығы мамандарын даярлауға бөлінген. Педагогикалық бағыттар да басымдық қатарында қалып отыр. Министрлік мұны негізгі салалардағы кадр тапшылығын жою қажеттілігімен түсіндіреді.
Абитуриенттердің таңдауы және нақты сұраныс
Соңғы қабылдау науқандарының нәтижесі жастардың көбірек стоматологияны, халықаралық қатынастарды, құқықты, психологияны, аударма ісі мен дизайнды таңдайтынын көрсетеді. Педагогикалық мамандықтарға қызығушылық жоғары деңгейде сақталуда, мұны сарапшылар мұғалімдер жалақысының өсуімен және стипендияның артуымен байланыстырады.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің доценті Нурлан Байгабылов қызмет көрсету, өнеркәсіп және білім беру салаларына, соның ішінде педагог-психологтарға сұраныс жоғары екенін атап өтті. Сонымен қатар цифрлық бағыттарға қызығушылық артуда: жастар арасында мобилограф, таргетолог, IT және халықаралық бизнес мамандықтары танымал.
Сонымен бірге балық шаруашылығы, мал шаруашылығы, механика және метал өңдеу, көлік құрылысы, киім-кешек пен аяқ киім өндірісі мамандықтарына қызығушылық төмен қалып отыр.
Жасанды интеллектінің әсері
Еңбек министрлігі бұған дейін жасанды интеллектінің жаппай енгізілуі 300–400 мың жұмыс орнын қысқартуы мүмкін деп ескерткен. Нурлан Байгабыловтың пікірінше, ЖИ нарық құрылымын түбегейлі өзгертпейді, керісінше мамандықтардың мазмұнын өзгертіп, адамның «серіктесіне» айналады.
Жоғары оқу орындары өзгерістерге қалай әрекет етеді
2025 жылдың наурызында жоғары білім мемлекеттік стандарттарына өзгерістер енгізілді: жасанды интеллект бойынша курстар барлық бағдарламалар үшін міндетті болды. 30-дан астам ЖОО 42 білім беру бағдарламасын әзірледі, олардың ішінде «ЖИ және деректерді талдау», «Медицинадағы ЖИ», «Қолданбалы жасанды интеллект» және басқалары бар.
Университеттер бағдарламаларды «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы мен Ғылым және жоғары білімді дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасына сүйене отырып жаңартуда. Дегенмен, сарапшының сөзінше, түлектердің көпшілігі әлі де мамандығы бойынша жұмыс таба алмайды және білім мен еңбек нарығы арасындағы алшақтық сақталуда.