Соңғы он жылда елдегі балалар саны 1,5 миллионға өсті. Мемлекет Ұлттық қордан төлемдер туралы заң қабылдады, кәмелетке толмағандарды құмар ойындарға тарту үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді және балаларға қатысты зорлық-зомбылық үшін жазаны қатаңдатты.
2024–2025 жылдардағы заңнамалық өзгерістер
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен осы кезеңде балалар құқықтарын бұзудың алдын алуға бағытталған он заң қабылданды. Олардың ішінде әйелдер құқықтарын қамтамасыз ету және балалар қауіпсіздігі туралы заң бар, ол отбасылық зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жауапкершілікті күшейтті. Қоғамдық көлікте балаларды түсіру үшін әкімшілік жауапкершілік енгізілді.
Әр ауданда әлеуметтік қорғау, білім, денсаулық сақтау және ІІМ мамандарынан құралған мобильді топтар жұмыс істейді. Ағымдағы жылы олар қиын жағдайдағы 13 мың отбасыны анықтады, 33 мыңнан астам отбасына кеңес берді және 17 мыңнан астамын қамқорлыққа алды.
«Қазақстан балалары» стратегиясы
2026 жылдың басында 2026–2030 жылдарға арналған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы бекітілді. Құжат осы саладағы алғашқы бірыңғай стратегиялық жоспар болды, оның қаржыландыруы 1,3 триллион теңгені құрады. Тұжырымдама қауіпсіздікті, білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік қорғауды және отбасылық әл-ауқатты қамтиды.
Құжат аясында онлайн-платформаларға қойылатын талаптарды қатаңдату, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен балаларға көмек көрсететін 40 арнайы кабинет ашу және балалар лагерьлерін лицензиялауды енгізу жоспарлануда. ЮНИСЕФ стратегияны жан-жақты деп бағалап, Қазақстанның Орталық Азиядағы прогресін атап өтті.
Ұлттық қордан төлемдер
2024 жылдан бастап қордың инвестициялық кірісінің 50%-ы 18 жасқа дейінгі балалардың шоттарына аударылады. 2025 жылғы жағдай бойынша қатысушылар саны 6,921 миллион баланы құрады. Шоттағы орташа сома – 232,94 доллар, жалпы есептелген көлем – 1,5 миллиард доллар. Білім алу және тұрғын үйге 118 мыңнан астам өтініш берілді, оның ішінде 97 мыңы 11,4 миллион доллар сомасына орындалды.
Білім беру және денсаулық сақтау
2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту 93,1%-ға жетті. «Комфортты мектептер» жобасы аясында 460 мың орындық 217 мектеп салынуда. Барлық балалар тегін орта білім және оқулықтар алады.
Әрбір бала туғаннан бастап тегін медициналық бақылаумен қамтылған. Жүйеде 4 мыңнан астам педиатр және 1 мыңнан астам неонатолог жұмыс істейді. Балаларға арналған 49 түрлі әлеуметтік көмек қарастырылған.
Қауіпсіздік және халықаралық бағалау
Мектептерде дабыл түймелері мен турникеттер орнатылған, лицензияланған күзет қызметі жұмыс істейді. Буллингке қарсы бағдарламалар мен медиация қызметтері 250 мың оқушыны және олардың отбасыларын қамтыды. Әр мектепке учаскелік инспекторлар және кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекторлар бекітілген – барлығы 8 мыңнан астам полиция қызметкері.
KidsRightsIndex 2023 рейтингінде Қазақстан 184 елдің ішінде 21-орынды иеленіп, 2018 жылмен салыстырғанда 13 позицияға жақсарды. Адами даму индексі бойынша ел 193 елдің ішінде 60-орында тұр және «өте жоғары» АДИ санатына кіреді.