Қазақстанның жануарлар дүниесі 490 түрлі құстан, 172 түрлі сүтқоректіден, 100-ден астам балық түрінен, 51 түрлі бауырымен жорғалаушыдан, 12 түрлі қосмекенділерден тұрады, сондай-ақ омыртқасыздар дүниесі өте бай — 50 мыңнан астам түр (тек жәндіктердің өзі 30 мыңнан астам түр). Қазақстанда барлығына белгілі жануарлармен, құстармен және жәндіктермен қатар, едәуір сирек кездесетін тіршілік формалары да мекендейді: мысалы, данатин құрбақасы немесе алай жалаңкөзі сияқты бауырымен жорғалаушылар. Сирек кездесетін жануар түрлерінің ішінде қар барысын, тас сусарын, түркістан сілеусінін, арқарды атауға болады. Қазақстан аумағында бірегей флора мен фаунаны сақтау үшін қорық аймақтары құрылды. Олардың негізгі міндеттері — көркем ландшафтты табиғи қалпында сақтау; өсімдіктер мен жануарлар дүниесін зерттеу; көптеген сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктердің санын қалпына келтіруге тиісті жағдай жасау. Қорық аймақтарында Қазақстан фаунасының сирек кездесетін түрлері сақталған, ол жерде жойылып бара жатқан көптеген жануар түрлері пана тапқан. Сізге Қазақстан жануарлары туралы аймақтар бойынша, қорық аймақтарындағы ақпаратты ұсынамыз.
Солтүстік Қазақстан.Солтүстік Қазақстанның жері негізінен жазық. Климаты күрт континенттік. Солтүстік Қазақстан аумағында өзінің бай фаунасымен Наурзым қорығы орналасқан, ол жерде фаунаның мынадай
өкілдерін кездестіруге болады: сұңқылдақ аққу, қарақұс, аққұтан, дала бүркіті, бүркіт, қызғылт бұйра шалғыншылар. Наурзым орманының сәні — елік, бұлан, қабан. Мұнда 44 түрлі сүтқоректі, 10 түрлі балық мекендейді. Қорғалжын қорығы да Қазақстанның солтүстік бөлігінде орналасқан. Қорық көлдері балыққа бай, оның ішінде кәсіптік түрлер: алтын және күміс мөңке, аққайран, шортан, шырмабалық, алабұға, торта. Қорғалжын қорығын тағы да қызғылт қызғылт құтандар бірегей етеді. Мұнда осы таңғажайып құстардың әлемдегі ең солтүстік ұя салатын колониясы орналасқан. Қорғалжын қорығы аумағында қара ләйлек пен сұңқылдақ аққуды кездестіруге болады, қамыс арасында жабайы қабандар тығылады, қорық аумағына орман тұрғындары — сілеусін, елік және бұлан кіреді.
Шығыс Қазақстанның қызық ерекшелігі — Орталық Азияда кездесетін ландшафттың барлық түрлерінің болуы. Мұнда көруге болады: құмды-шөлді аймақтар, сазды шатқалдар, дала аймақтары, таулы жер, ормандар мен тайга, альпі шалғындары, тау шыңдары, соған сәйкес осы өлкенің жануарлар дүниесі де бай. Шығыс Қазақстанда
Оңтүстік Алтайдың оңтүстік-шығысында, Марқакөл көлінің қазаншұңқырында Марқакөл мемлекеттік қорығы орналасқан. Қорықтың жануарлар дүниесі шамамен 55 түрлі сүтқоректіні қамтиды, олардың арасында бұлан, бұғы, қоңыр аю, қабан, қасқыр, росомаха және басқалары бар. Омыртқасыздар дүниесі де алуан түрлі, көбелектердің сирек түрлері кездеседі: аполлон, махаон. Шығыс Қазақстанға жататын Катонқарағай ауданының аумағы жақында қорық аймағына айналды, оның аумағында мынадай жануарлар мекендейді: бұлғын, борсық, росомаха, қасқыр, түлкі, аю, барыс, сілеусін, елік, тиін; құстардан — құр, бойтұмар, ақ шіл, шіл және басқа да көптеген. Бұл жабайы жерлер бұғылардың, яғни асыл бұғылардың отаны саналады. Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы құстардың өкілдеріне бай, онда 200-ден астам түрлі құстар мекендейді, мысалы: қарлығаш, тышқанқор, кәдімгі ителгі, бойтұмар, шіл, ақ және боран шілдері, сирек түрлерден: бүркіт, лашын, ителгі, үкі, қара ләйлек, тайман, Иконников жарқанаты. Жануарлардан жиі кездесетіндер — алтай көртышқаны, түлкі, росомаха, бұлғын, ақкіс, кейде аю да кездеседі.
Елдің оңтүстік аймағы құрғақ, аз қоныстанған далалар мен шөлдердің, жақсы ылғалданған және қалың қоныстанған тау бөктерлері бар биік қарлы таулардың үйлесімінен тұрады. Өзендер мен ірі көлдердің жағалауында ерекше табиғи аймақтар қалыптасқан. Оңтүстік Қазақстан аумағында Қазақстанның ең көне қорығы, сондай-ақ Орталық Азиядағы алғашқы қорық — Ақсу-Жабағылы орналасқан. Қорықтың жануарлар дүниесі тіпті бірегей, ол мүлдем басқа аймақтарға тән түрлерді қамтиды. Ақсу-Жабағылы қорығы аумағында сүтқоректілердің 42 түрі есептелді, бұл жыртқыш және жұптұяқты жануарлар: арқар, тянь-шань қоңыр аюы, ілбіс, сібір тау ешкісі. Кейде қызыл шақылдақ пен талай қоянын, ұзынқұлақ кірпі мен кіші ақтісті кездестіруге болады.
Ақсу-Жабағылы қорығында шамамен 230 түрлі құс есептеледі, бұл Қазақстанның бүкіл құс фаунасының жартысы. Жалпы тізімнен Ақсу-Жабағылы қорығы аумағында шамамен 123 түрлі құс ұя салады, ал 38 түрі оның аумағын ешқашан тастап кетпейді. Үлкен қызығушылықты ең әдемі құс — жұмақ шыбыншысы тудырады. Алматы мемлекеттік табиғи қорығы шамамен 200 түрлі құсты, 22 түрлі жануарды, 38 сүтқоректіні, 7 түрлі бауырымен жорғалаушыны, бірнеше мың түрлі жәндіктер мен омыртқасыздарды қамтиды. Қорық — қар барысының, сондай-ақ бұғы, жабайы қой (арқар), қарақұйрық сияқты алуан түрлі жануарлардың кәдімгі мекендейтін ортасы. Жоңғар Алатауы жотасының батыс сілемдерінде Қазақстанның ең үлкен қорығы — Алтын-Емел ұлттық паркі орналасқан. Алтын-Емел жануарлар дүниесінің байлығымен әйгілі. Тек құстардың өзі шамамен 200 түр, олардың 174-і ұя салатын түрлер, мынадай сирек түрлер кездеседі: қара ләйлек, ақкөз сүңгуір, балықшы тұйғын, жыланшы бүркіт, қарақұс, бүркіт, аққұйрық субүркіт, жұртшы, сақалтай, кұмай, ителгі, сұр тырна, бойтұмар, безгелдек, қоңыр кептер, бауырқара бұлдырық, жорға торғай, үкі. Бауырымен жорғалаушылар 25 түрмен ұсынылған. Тауларда алай жалаңкөзі, сұр жылан, дала сұр жыланы, шұбар жылан кездеседі, ал шөл мен шөлейтте — дала тасбақасы, тақыр және ала жұмырбас, сцинк және сұр геккон, бірнеше түрлі кесіртке, жебе-жылан және басқалары кездеседі. Парк аумағында 70-тен астам сүтқоректі түрі есептеледі. Жәндіктер 5000-нан астам түрді құрайды, олардың ішінде тек тоғайда мекендейтін қаттықанаттылар, яғни қоңыздар, 500-ден кем емес.
Батыс Қазақстан республиканың ең батысы мен оңтүстік-батысында орналасқан. Климаты – күрт континенттік, құрғақ. Ландшафттары ерекше тартымды. Үстірт мемлекеттік қорығы Қазақстанның батысында, Маңғыстау облысының Ералы ауданында орналасқан. Қорық көптеген сирек кездесетін жануарларға сенімді
пана болып табылады, мысалы: үстірт муфлоны, гепард, киік, қарақұйрық, шибөрі, түлкі, ұзынине кірпі, ала күзен және басқалары. Қорықта мынадай 163 түрлі құс есептеледі: бүркіт, дала бүркіті, жыланшы бүркіт, жұртшы, лашын, ителгі, үкі, бауырқара бұлдырық, құтан, қарақұс, сұр тырна, қасқалдақ, қарабас көкек, кіші ақ құтан, жорға торғай.